( به مناسبت روز دندانپزشکی، 23 فروردین 1405)
مقدمه:
از آنجائیکه دندانها از مهمترین موارد برای تغذیه ما هستند و تأثیر بسزایی در جویدن و هضم غذا دارند، سلامت آنها بسیار مهم است. همچنین استحکام و سلامت لثه ها هم برای حفظ دندانها حائز اهمیت است. شایان ذکر است چگونگی تغذیه و نوع مواد غذایی مصرفی برای حفظ سلامت دندان و لثه ها، نقش بسیار مهمی ایفا می کنند.
تغذیه و سلامت دندانها از دوران جنینی تا بزرگسالی:
باید دانست از زمان تشکیل دندانهای اولیه در دوران جنینی، در دسترس بودن مقدار کافی از مواد مغذی نظیر پروتئین با کیفیت مناسب، مواد معدنی نظیر کلسیم و فسفر و ویتامینهایی مانند ویتامین C از طریق تغذیه مادر در تشکیل دندانهای سالم و محکم نقش بسزایی دارند.
از تولد تا زمان رویش دندانها و بعد از آن رعایت بهداشت دهان و تمیز نگه داشتن آن توسط والدین ضروری است. شایان ذکر است با شروع تغذیه تکمیلی و در ادامه پیوستن کودک به سفره خانواده، نوع مواد غذایی و غذاهایی که توسط او مصرف می شود در سلامت دندانهایش نقش دارند. در این دوران باید از مصرف مواد غذایی حاوی قندهای ساده مانند قند و شکر، مربا، عسل و انواع شکلات و شیرینی ها پرهیز شود. به یاد داشته باشیم از آنجائیکه ذائقهسازی در اوان کودکی شکل می گیرد، این مهم علاوه بر حفظ سلامت دندانها به پیشگیری از بروز اضافه وزن و چاقی در آینده نیز کمک خواهد کرد.
نظر به اینکه دندانهای دائمی تنها یکبار می رویند و تا پایان عمر همراه ما هستند، داشتن برنامه غذایی صحیح و رعایت اصول تغذیه ای مناسب برای حفظ دندان ها و لثه به همراه رعایت اصول بهداشتی، از موارد ضروری است. در ادامه توصیه هایی درخصوص تأثیر مواد غذایی بر سلامت دندانها آورده می شود.
تأثیر مواد غذایی بر سلامت دندانها و لثه:
- مواد غذایی حاوی کربوهیدرات به ویژه کربوهیدراتهای ساده (قند و شکر) می توانند با چسبیدن به سطح دندان و ایجاد محیط اسیدی در دهان، زمینهساز بروز پوسیدگی دندان باشند. انواع کیک و شیرینی، مربا، آبنبات و نظایر آن از این دسته هستند. از اینرو توصیه می شود تا حد امکان از مصرف مواد غذایی حاوی کربوهیدرات ساده خودداری شود.
- درخصوص مصرف سبزی ها و میوه ها بهتر است تا حد امکان انواع کمشیرین و پرآبتر انتخاب شود. چراکه به ویژه در مورد میوه ها با افزایش مقدار آب موجود در آن، احتمال چسبندگی به سطح دندان کمتر است بنابراین کمتر باعث ایجاد پوسیدگی می شود. به یاد داشته باشید اگر ذرات میوهها از سطح دندان پاک نشود، کربوهیدرات موجود در آن به مصرف باکتری های عامل پوسیدگی رسیده و موجب تخریب دندان می شود. از اینرو بهتر است این باور که با خوردن سیب، دیگر نیازی به مسواک زدن نیست، تصحیح گردد!
- شایان ذکر است بعضی مواد غذایی می توانند موجب محافظت از دندانها در برابر پوسیدگی شوند. از جمله آنها می توان به پنیر اشاره کرد. یافته های پژوهشهای علمی نشان داده است این ماده غذایی در مقایسه با لبنیاتی چون ماست و شیر، اسید کمتری در دهان ایجاد می کند و همچنین می تواند در خنثی کردن اسید موجود بر روی پلاکهای دندانی نقش داشته و اثر کمتری در جهت پوسیدگی دندانها بگذارد.
- محققان بر این باورند نوشیدن چای البته بدون قند و سایر شیرینی ها، برای سلامت دهان و دندان مفید است. شایان ذکر است عصاره برگ چاي سبز داراي اثرات ضد ميكروبي بوده و از ايجاد پلاك و پوسيدگي دندان جلوگيري ميكند. همچنین ترکیبات پلیفنولی موجود در چای از رشد باکتریهای عامل پوسیدگی دندان و بیماریهای لثه جلوگیری میکنند. نتایج تحقیقات علمی نشان داده است افرادی که روزانه دهانشان را با چای سیاه شست و شو میدهند (10 بار در روز و هر بار یک دقیقه) نسبت به افرادی که دهانشان را با آب شست و شو میدهند پلاکهای کمتری روی دندانهایشان تشکیل میشود.
- به گفته متخصصان تغذیه و دندانپزشکان، مواد خوراکی حاوی کلسیم و فسفر میتوانند به سلامت و استحکام مینای دندان کمک کنند. مواد غذایی گروه شیر و فرآورده های کم چرب آن از این دسته هستند. بر عکس، غذاهای اسیدی و نوشابه ها موجب آسیبدیدگی و تخریب مینای دندان میشوند و متخصصان تغذیه بر کاهش مصرف این دسته غذاها تأکید دارد.
- ویتامینC، اسید فولیک ( از ویتامینهای گروه B) و ماده معدنی روی در استحکام لثه ها نقش دارند چراکه کمبود این مواد مغذی زمینه ساز بروز بیماری های دهان و لثه شامل عفونت های دهانی می کند. برای مثال یکی از نشانه های بارز کمبود ویتامین Cخونریزی لثه هاست که به ویژه در صورت مشاهده هنگام مسواک زدن باید مدنظر قرار گیرد. از جمله منابع غذایی غنی از این ویتامینها می توان به انواع سبزی ها نظیر فلفل دلمه ای و کلم بروکلی و میوه ها مانند کیوی و مرکبات اشاره کرد.
- در کنار داشتن برنامه غذایی سالم، رعایت بهداشت دهان و دندان برای حفظ سلامت دندانها و لثه از ضروریات است.
” همیشه تندرست و شاد باشید. ”
واژگان کلیدی: تغذیه-دندان-لثه- پلی فنول-کلسیم- ویتامین C
References:
- https://nutr.behdasht.gov.ir
- ncbi.nlm.nih.gov
تهیه کننده: دکتر مینا کاویانی